Metalik Madenler

CİVA

Sümerler zamanından beri bilinen cıva, sembolü "Hg" ve atom numarası 80 olan kimyasal elementtir. Yoğunluğu 13.5336 g/cm3, kaynama noktası 356.659 °C ve ergime noktası 38.829 °C’dir. "Hg" sembolü, Latince'deki hydrargyrum (sulu/sıvı gümüş) sözcüğünden gelir. Cıva için İngilizcede "mercury" ve "quicksilver" (akıcı gümüş) kelimeleri kullanılır.
Cıva, hava, su ve toprakta birkaç şekilde bulunur. Bunlar, elementel cıva, inorganik ve organik cıva bileşikleri şeklindedir.
Gümüş renkli, ağır bir metal olan cıva, oda sıcaklığında (25oC ) sıvı halde bulunan 5 elementten (galyum, brom, sezyum, cıva ve fransiyum) birisidir. Cıva zehirli ve pahalı bir maddedir. İnhibitör yani enzimlerin çalışmasına olumsuz etkisi olduğu için dikkat edilmediğinde oldukça tehlikelidir.
Cıva’nın başlıca kullanım alanları aşağıdaki gibidir:

Cıva, doğada mevcut olan bir elementtir. İnsanlar cıvayı; yiyeceklerden, çevresel ve endüstriyel ortamlardan ve amalgam bileşiklerinden alırlar. Bazı mikro organizmalar cıvayı daha zehirli bir hali olan metil cıvaya dönüştürür. Bu bileşik, çevrede en çok karşılaşılan organik cıva bileşiğidir ve besin zincirinde birikir.
Birinci derecede cıvaya maruz kalınan besin maddesi, metil cıva içeren balık etidir. Metil cıva, mikroorganizmalarla birlikte, besin zincirinin daha üst organizmalarında birikir.
Cıvanın buharını solumak, insanlarda gelişmekte olan sinir sistemlerine zarar verir. Çoğu insan çevrede dağılmış bulunan cıva nedeniyle, dokularında eser miktarda cıva taşır. Cıvaya maruz kalan insanın zarar görüp görmeyeceği birçok faktöre bağlı olmakla birlikte genelde zehirleyicidir.
Cıva, ya doğal metal olarak oluşur ya da zinober, korderoit, livingstonit ve diğer minerallerde doğal metal olarak bulunur. Cıva, değişmeyen (tekdüze) hacimsel ısıl genleşmeye ve iyi elektriksel iletkenliğe sahiptir ve demir dışında hemen hemen tüm yaygın metallerle kolayca amalgamlar veya alaşımlar oluşturur. Cıvanın çoğu, endüstriyel kimyasalların üretiminde ve elektrik ve elektronik uygulamalarda kullanılır.
Günümüzde Çin ve Kırgızistan ana cıva üreticileridir. Genel olarak cıva kullanımı, toksik özelliği ve çevre ve insan sağlığına ilişkin etkileri nedeniyle azalmaktadır. Cıva, 2003 öncesi otomobiller ve cıva içeren araba anahtarları, kömürle çalışan elektrik santrali emisyonları, cıva içeren tıbbi aletler ve doğal olarak oluşan kaynaklar dâhil, pek çok kaynaktan çevreye salınmaktadır. Cıva, günümüzde üretilen çoğu pil ve boyada kullanılmamaktadır. Bazı düğme tipi piller, temizleyiciler, havai fişekler, ilaçlar, büyükbaba saatleri, böcek ilaçları ve cilt açıcı kremler ve sabunlar hâlâ cıva içerebilir. Cıva bileşikleri, Çin'de kömür-bazlı vinil klorür monomer üretiminde katalizör olarak kullanılmıştır. Dünyanın bazı bölgelerinde cıva, küçük ölçekli madencilik faaliyetlerinde altının geri kazanımında kullanılmaktadır. Klor alkali üretiminde cıva içermeyen teknolojiye dönüşüm ve Dünyadaki cıva hücreli klor alkali tesislerinin tamamen kapatılması, küresel pazara büyük miktarda cıva salabilir. Geleneksel floresan tüplerin ve kompakt floresan ampullerin kullanımının azalması, dişçilik ve ölçme uygulamalarında cıva içermeyen ürünlerin kullanılması ve LED aydınlatma sistemi kullanımının artması cıva tüketimini azaltacaktır.

Kaynaklar:
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cıva
https://www.usgs.gov/centers/nmic/mercury-statistics-and-information
https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2020/mcs2020-mercury.pdf
https://www.rsc.org/periodic-table/element/80/mercury
https://www.britannica.com/place/Mercury-planet

İletişim Bilgileri

  • Adres: Çukurambar Mahallesi Dumlupınar Bulvarı No: 33/A 06530 Çankaya/ANKARA
  • Telefon: (0312) 201 10 00 Pbx
  • Faks      : (0312) 287 91 88
  • E-posta: mta@mta.gov.tr

              

Her Hakkı Saklıdır © MTA 2020
Anasayfa - Webmaster    Ziyaretçi Sayımız : 14.615.902

Bilimsel Dokümantasyon ve Tanıtma Dairesi