Personel

Bölge Jeolojisi

Anadolu’nun tektonik birlikleri sınıflamasında Doğu Pontidler olarak isimlendirilen Doğu Karadeniz Bölgesi ; kuzeyde Karadeniz , güneyde Çoruh vadisi ve Kuzey Anadolu Fayı, doğuda Küçük Kafkaslar ve batıda ise Kızılırmak vadisi ile sınırlanır.

Doğu Pontidler olarak isimlendirilen bu bölge geçirdiği jeolojik evrime bağlı olarak kendi içinde Kuzey ve Güney zon olarak ikiye ayrılır. Reşadiye, Alucra, Gümüşhane, Bayburt, Çoruh vadisinden geçen hattın kuzey kesimi Doğu Pontid Kuzey Zonu, güney kesimi ise Doğu Pontid Güney Zonu olarak isimlendirilmiştir.
Doğu Pontid Kuzey Zonu,  Pontid ada yayına karşılık gelmekte ve çoğunlukla intrüzif ve volkanik kayaçlar yüzeylenmektedir. Güney zon ise bir ark önü havza konumunda olup çoğunlukla tortul, çok az olarak da volkanik kayaçlar yüzeylenmektedir.

1.PALEOZOİK

1.1 Paleozoik

Doğu Karadeniz Bölgesinin en yaşlı kayaçlarını Paleozoyik yaşlı metamorfitler  
( Pulur-Ağvanis Masifi) ile Gümüşhane Graniti oluşturur. Bu kayaçlar güney zonda doğu-batı yönünde geniş bir alanda yüzeylenirler.

1.2 Permo-karbonifer

Bu temel kayaçlar üzerine Demirözü yöresinde çok dar bir alanda izlenen Permo-karbonifer yaşlı Demirözü Formasyonu uyumsuz olarak oturur. Konglomera, kumtaşı, kiltaşı ve kuvarsitten oluşan  bu birim içerisinde ekonomik olmayan kömür oluşumları yer alır.

2. MEZOZOİK

2.1. Jura

Bu birimin (Paleozoik temel) üzerine Liyas yaşlı volkanik ve türbiditik çökellerden oluşan Hamurkesen Formasyonu kalın bir taban konglomerası ile oturur.  Bu volkanikler çoğunlula bazaltik karakterli olup , bir rift volkanizması özelliklerini taşırlar. Bazı kişiler ise Doğu Pontidlerdeki Liyas yaşlı volkanikleri rift volkaniklerinden ziyade Pontid adayayına ait volkanikler olarak tanımlamışlardır (Şekil-1). Güney zonda yaygın olarak izlenen Liyas yaşlı volkanikler, kuzey zonda çok dar bir alanda yüzeylenirler.

2.2. Üst Jura-Alt Kretase

Bu Liyas yaşlı volkanikler karbonatlı kayaçlardan oluşan Üst Jura-Alt Kretase  yaşlı  Berdiga Formasyonu tarafından uyumlu olarak örtülür.  Bu karbonatlı kayaçlar güney zonda geniş bir alanda ve oldukça kalın bir istif halinde izlenmelerine karşın kuzey zonda devamsız ve küçük yüzeylenmeler halindedir  (Şekil-2). Bölgedeki skarn ve pirometasomatik tip Pb,Zn,Cu (Fe) cevherleşmeler bu karbonatlı kayaçları kesen Üst Kretase yaşlı granitoidik kayaçların (ý2) oluşturduğu skarn zonlarında gelişmiştir.

2.3. Üst Ktetase

Doğu pontidler Üst Kretase’de bir adayayı konumundadır.Yitime bağlı olarak oldukça şiddetli ve yaygın olarak yer yer çökellerle arakatkılı denizaltı volkanizması oluşmuştur. Toleyitik, kalkalkali ve alkali karakterdeki bu volkanikler Doğu Pontid kuzey zonunda doğu-batı yönünde yaygın olarak yüzeyler. Çatak, Kızılkaya, Çağlayan ve Çayırbağ/Tirebolu Formasyonları  olarak isimlendirilmişlerdir.

İlk evreye ait olan Çatak Formasyonu bazik-ortaç kayaçlardan, Kızılkaya formasyonu asidik, Çağlayan Formsyonu da bazik-ortaç kayaçlardan oluşur. Doğu Pontidlerde Üst Kretase yaşlı bu adayayı volkanizması Maastrihtiyen’de tamamen bitmiştir.

Bölgede önemli potansiyel içeren volkanojenik masi sülfit tip (Cu,Pb,Zn; Au-Ag) yataklarının ana kayacını Kızılkaya Formasyonu’na ait asidik volkanik kayaçlar oluşturur.
Doğu Pontid’lerde Üst Kretase yaşlı adayayı volkanizmasına Kaçkar Granitoyidi I (ý2) olarak isimlendirilen magmatik kayaçlar eşlik ederler. Magmatik arkın eksen kesiminde doğu-batı yönünde KD-GB yönünde gelişmiş eski tektonik zonlar boyunca yerleşmişlerdir. Bu magmatik kayaçlar bölgede izlenen bir çok cevherleşme ile jenetik ilişki içindedir.  
Üst Kretase’de kuzey zonda magmatizma ve volkanizma etkili olurken bir yay önü havza konumundaki güney zonda oldukça kalın fliş türü tortullardan oluşan Mescitli Formasyonu  çökelmiştir.

Karbonatlı kayaçlardan oluşan Maastrihtiyen yaşlı Bakırköy/Ağıllar Formasyonu kuzey ve güney zondaki volkanik ve fliş türü kayaçları uyumlu olarak örterler.

3. SENOZOİK

3.1. Paleosen-Alt Eosen

Paleosen-Alt Eosen yaşlı Kızılcık Formasyonu bu karbonatlı kayaçların devamı olarak izlenirler.

3.2. Eosen

Eosen,  güney zonda bir aşınma uyumsuzluğu ile başlamasına karşın, kuzey zonda Üst Kretase kesintisiz olarak Eosen’e geçer. Eosen döneminde Doğu Pontidlerde yitim yeniden başlamış  ve subalkalen-alkalen volkanikler gelişmiştir.  Kabaköy Formasyonu olarak ismlendirilen bu volkanikler güney zonda Şebinkarahisar, Gümüşhane, İspir, Yusufeli yörelerinde geniş bir alanda yüzeylenirler. Güney zonda izlenen Au-Ag cevherleşmelerinin ana kayacını bu Eosn yaşlı volkanikler oluşturur.

Eosen’de yitime bağlı olarak oluşan magmatikler Kaçkar Granitoyidi II (ý3)  olarak isimlendirilmişlerdir. Bölgenin değişik yörelerinde (ý2) ye nazaran daha küçük boyutlu stoklar halinde yüzeyler.

3.3. Üst Eosen

Üst Eosen yaşlı konglomera, kumtaşı ve  silttaşından oluşan Sarıyurt Formasyonu uyumsuz olarak Orta Eosen üzerine oturur. Daha çok güneyde izlenir.

3.4. Oligo-Miosen

Oligomiyosen yaşlı Şebinkarahisar Formasyonu konglomera, kumtaşı, marn ve jips’ten oluşur ve uyumsuz olarak Sarıyurt Formasyonu üzerine oturur. Güney zonda Şebinkarahisar-Koyulhisar yöreleri ile İspir çevresinde yüzeylenir.

3.5.Miyo-Pliosen

Miyo-Pliyosen yaşlı Andezit-Bazaltik volkanikler K.A.F. zonu boyunca küçük yüzeylemeler, Şavşat-Ardahan yörelerinde ise geniş alanlarda plato volkanikleri şeklinde izlenirler.

Her Hakkı Saklıdır © MTA 2012
Tasarım: BDT Dairesi