Geçmişten Gün.

Jeolojik Haritalama

İnsanoğlu, yaşamını alternatifsiz bir şekilde yerkabuğu üzerinde sürdürmektedir. Enerji ve maden kaynaklarını yerkabuğunun içerisinden, bitkisel kaynaklarını da bu kabuğun yüzeyinden elde etmektedir. Ayrıca yerkabuğunun kullanılması sırasında, yaşamsal varlığını sürdürebileceği ortamları, kendisine yaşam alanı olarak seçmek durumundadır. Bu nedenlerden dolayı, üzerinde yaşadığı yerkabuğunu çok iyi bir şekilde tanımak ve tanımlamak zorundadır. İnsanlığın sosyal refah ve ekonomisi için gerekli doğal kaynakların, geniş ölçüde kalitesini, yapısını ve yerini jeoloji belirler:

Yerkabuğunu oluşturan kayaçlar, yeraltı suyu, enerji kaynakları, mineral kaynaklarının yanı sıra aynı zamanda doğal tehlikelerin de nedenleridir. Bu doğal tehlikelerin başlıcaları arasında deprem, volkanik püskürmeler, toprak kayması ve kaya düşmesi bulunmaktadır. Bu tür felaketlerin zararlarını en aza indirmek, ancak bu olayların nerede, ne zaman ve ne şiddette olacağını belirleyerek mümkün olabilmektedir.

Jeoloji, nerelere güvenli şekilde bina yapılabileceğini, nerelerden kaliteli yeraltı suyunun çıkarılabileceğini, nerelere atıklarımızın depolanacağını ve baraj, tünel vb mühendislik yapılarının nerelere ve nasıl yapılacağını gösteren önemli bir bilim dalıdır.

Jeoloji bilimsel birçok yönüyle dünyanın yeraltını tanımlar. Dünyanın yeraltı şeklinin araştırılması birçok alt bilim dalının eşgüdümüne ihtiyaç duyar. Yeraltı kaynaklarının ve yeraltından gelebilecek tehditlerin anlaşılabilmesi, birçok bilgi kaynağının birlikte değerlendirilmesiyle gerçekleştirilir.

Jeoloji araştırmalarının en önemli ayağını oluşturan Jeoloji Haritaları, yüzeydeki kayaları ve toprağı açıklar, yeraltının derinliklerindeki kayalar hakkında bilgi verir, kayaların ve toprağın yaşlarını belirtir. Deprem, fay ve heyelanların nerelerde olduklarını gösterir. Jeoloji haritaları; yüzeydeki kayaların ve materyallerin çalışılması ve bu kayalar hakkındaki bilgilerin haritaya aktarılmasıyla yapılır.

Jeoloji haritası yapımı sadece kayaları ve materyalleri açıklamakla sınırlı kalmaz, araştırmalar sırasında kayaların evrimiyle ilgili laboratuar çalışmaları yapılır ve bazı ilgili alanlarla beraber çalışır:

Jeoloji haritaları güncel sorunlara ışık tutabileceği gibi ileriye dönük çalışmaların da programlanması ve uygulanmasında ilk başvurulacak bilimsel belgelerdir. Madencilik ve pek çok mühendislik projesi, jeoloji ile çok yakından ilgilidir. Bu nedenle madenlerin oluşum mekanizmalarının aydınlanması ve yeni maden sahalarının aranması, baraj, yol güzergahları ve yeni yerleşim bölgelerinin seçiminde gerekli temel bilgileri elde etmek için söz konusu jeoloji haritalarının yapılmış olması gerekir. Değişik ölçekte jeoloji haritalarına temel oluşturacak en kullanışlı harita ölçeği 1/25.000 olarak belirlenmiştir.

Yurdumuz 5547 adet 1/25 000 ölçekli paftayı kapsayan geniş, engebeli ve oldukça karmaşık bir jeolojik kuşak üzerinde bulunmaktadır. Bu nedenle, jeolojik özelliklerinin adım adım dolaşılarak incelenmesi gerekmektedir. Çok yoğun, uzun süreli arazi ve laboratuar çalışmalarını gerektiren bu çalışmalar Dairemizin ana görevidir. 1/25 000 ölçekli jeoloji haritalarının hazırlanmasının yanı sıra, büyük boyutlarda jeolojik yapıları, önemli bölgesel özellikleri, çeşitli jeolojik zamanlardaki paleocoğrafyayı ve jeodinamik olayları ortaya çıkarmak amacıyla bilimsel amaçlı çalışmalar da yapılmaktadır. Daha küçük ölçekli haritalar da üretilmektedir.

Maden aramalarında bölgesel prospeksiyon amaçlı kullanılan ve özellikle özel sektör madenciliği ile doğalgaz boru hattı, otoyol, baraj, kentsel alanların ve sanayi bölgelerinin makroplanlamasında ihtiyaç duyulan küçük ölçekli haritalardan 132 adet 1/100.000 ölçekli ve 6 adet 1/250.000 ölçekli haritanın basımı tamamlanmıştır.

1/500.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları Jeoloji ve doğal kaynak araştırmaları için en önemli başvuru kaynağı olup ülkenin jeolojik durumuna genel olarak yansıtmaktadırlar. 18 paftadan oluşan 1/500.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritası 1963-1968 yılları arasında ki ilk basımından sonra yeniden çalışılarak düzenlenmiş ve 2003 yılında II. basımı gerçekleştirilerek kullanıcılara Türkiye Jeolojisinin temel başvuru kaynağı olarak kazandırılmıştır.