Tarihçe

Fizibilite Etütleri Dairesi, Genel Müdürlük İdari yapısı içinde ülkemizin yeraltı kaynaklarını araştırmak ve araştırmalarla belirlenen varlıkların büyüklük ve niteliğini tanımlamak, mali ve ekonomik değerlendirmelerini kısaca rantabilite hesaplarını yapmak, jeoteknik etütler yapmak, her türlü madenin teknolojisi, ticareti ve ekonomisini içeren araştırmalar yapmak, Genel Müdürlük ruhsat sahaları ile ilgili işlemleri yürütmek amacıyla çalışan teknik bir dairedir.

1960'lı yıllarda başlayan Planlı Kalkınma Dönemi'ne geçiş, kuruluşlara, bu arada MTA'ya, bir takım yükümlülükler getirmiştir. İşte MTA, kendisine getirilen iştigâl konusu ile ilgili ödev ve sorumluluklarını yerine getirmek amacıyla bünyesi içinde doğrudan Genel Müdürlüğe bağlı Plan-Proje Servisi'ni kurmuştur. 1969 yılında hizmetin gereği olarak bu yeni servis, daha önce kurulmuş olan Araştırma ve Geliştirme Şubesi ile birleştirilerek Plan-Proje Şubesi haline dönüştürülmüştür. Böylelikle bu konuya ilişkin görevler, tek bir birim çatısı altında toplanmıştır.

Şube, Program ve Koordinasyon Servisi, Araştırma ve Geliştirme Servisi, Fen Raporları Servisi, Demir Projeleri Fizibilite Servisi, Kömür Projeleri Fizibilite Servisi olmak üzere o yıllara göre ağırlık verilen konulara ait hizmet servislerinden meydana geliyordu. Bundan sonra envanter çalışmalarına ek olarak Enstitü faaliyetleri ile ilgili planlama, programlama, koordinasyon, izleme ve fizibilite etütleri raporlarının hazırlanması da bu şube görevleri arasına girmiştir.

1974 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilen MTA Enstitüsü Genel Direktörlüğünün Yönetim ve Denetim Şekilleri ile örgütlenmesi hakkındaki Yönetmelik gereği olarak önce ayrı ayrı çalışan Demir, Bakır, Kömür Projeleri Fizibilite Servisleri, Fizibilite Etütleri Servisleri adı altında toplanmış, çalışma konusu da tüm konuları kapsayan bir servis haline getirilmiştir. Ayrıca Genel Direktörlük ruhsat haklarına ilişkin işleri yürütmek üzere Ruhsat Servisi de kurulmuştur.

MTA'nın çalışma alan ve kapsamının en geniş, en yüksek olduğu 1976 yılı döneminde, gelişen koşullar nedeniyle örgütlenme gündeme gelmiştir. Plan-Proje Şubesi iki kısma ayrılmıştır. Bunlardan biri, Plan ve Koordinasyon Daire Başkanlığı olarak teşkilatlanmıştır. Diğeri ise Fizibilite Etütleri Dairesi Başkanlığı olarak ayrı bir ünite şeklinde örgütlenmiştir.

Plan-Proje Şubesi yapısında rantabilite hesapları şeklinde yürütülen çalışmaların, gelişen koşullar ve fizibilite kavramının artan önemi karşısında, daha kapsamlı, daha duyarlı ve uluslararası standartlarda yapılmasını gerektirmiştir. Böylelikle MTA Genel Müdürlüğünün arama ve araştırma yaptığı havza ve sahalarda fizibilite etütlerinin yapılması gerekliliği de ortaya çıkmıştır. Bu gerekliliğin sonucu olarak da konunun uzman bir daire tarafından yerine getirilmesi uygun bulunarak 30.06.1976 yılında Fizibilite Etütleri Dairesi kurulmuştur. Başlangıçta yer alan Plan-Proje Şubesi bünyesindeki birimlere ek olarak etüt dairelerinin değerlendirme servisleri daire yapısına dahil edilmiştir. Genel Müdürlük yapısı içinde farklı bloklarda faaliyet gösteren daire ve bağlı birimler, 1979 yılında yapımı tamamlanan yeni binasına taşınarak bir bütün olarak çalışmalara başlamıştır.

Daire, idari-teknik görevlerini Daire Başkanı-Daire Başkan Yardımcısı ve Hizmet Servisi Şeflikleri hiyerarşisi içinde yürütmekteydi. Ancak 190 Sayılı "Genel Kadro ve Usulü Hakkında KHK" ile yapılan yeni düzenlemeler sonucunda, Daire Başkanı Yardımcısı kadroları ile diğer ara kademelerin kaldırılması sonucunda Genel Müdürlük Teşkilat yapısındaki değişikliklere paralel olarak yeniden
düzenlemeler yapılmıştır. İdari yapıdaki değişiklik dikkate alınarak işlerin süratle yürütülmesi, daireler arası ve içindeki koordinasyonun sağlanması amacıyla koordinatör ve birim yöneticilerinin görevlendirilmeleri ve 3046 Sayılı Kanun'un 38. maddesi gereğince kendilerine imza yetkisi verilmesi 05.06.1985 gün ve 10 sayılı Genel Müdürlük genelgesiyle uygun görülmüştür. Genel yapıya uygun olarak böylece koordinatörlükler ve birim yöneticilikleri oluşturulmuştur.

Daire hizmet ve görevlerinin gereklerine göre oluşturulan teşkilat yapısı, iş yoğunluğu da dikkate alınarak bazı değişimlere uğramıştır.

26.09.1985 günlü Bakanlık oluru ile yürürlüğe giren ve 20.10.1987 tarihinde değişikliğe uğrayan Genel Müdürlüğümüz Maden Ruhsat İşleri Yönetmeliği'nin 5. maddesine göre Fizibilite Etütleri Dairesi bünyesinde "Maden Hakları Şubesi" kurulması öngörülmüştür.

Yönetmelik hükmüne göre ve bu arada 3213 sayılı yeni Maden Kanununun yürürlüğe girmesi ile Genel Müdürlüğümüz ruhsat işlemlerinin, artan iş yoğunluğu da dikkate alınarak, Ruhsat İşleri Şube Müdürlüğü'nce yürütülmesi Makama önerilmiş, ancak mevzuat nedeniyle bu husus gerçekleşmemiştir.

Genel Müdürlüğün 1994/4 no'lu genelgesinde belirtilen proje sistemine uygun şekilde hizmet verilebilmesi amacıyla dairenin teşkilat yapısı yeniden düzenlenmiştir. Ayrıca, 2872 Sayılı Çevre Kanununun 10. maddesi gereğince hazırlanıp yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliğinde belirtilen esaslara göre ÇED raporlarının fizibilite projelerindeki önemi ve yeri dikkate alınarak, "Çevresel Etki Değerlendirme Birimi" adıyla yeni bir birime yapı içinde yer verilmiştir. Daha sonra benzer görevler yapan değişik daireler altındaki birimler ÇED Koordinatörlüğü adı altında MAT Dairesi bünyesinde birleştirilmiştir. Bir süre daire bünyemizde görev yapan koordinatörlük, 30.07.2003 tarihinde makam oluru ile MAT Dairesine bağlanmıştır.

Madencilik riskli bir sektördür. Bu risk madenciliğin yapısından kaynaklanan (yeraltından) risk ve ekonomik risk olmak üzere ikiye ayrılır. Riskin azaltılması teknik, teknolojik ve ekonomik konularda yeterli bilgi birikimine ve veri kaynağına sahip olmakla mümkündür. Sektörde geleceğe yönelik planlamalar yapmak proje önerileri geliştirmek ve yatırım teklifleri hazırlamak için de sektörün her yönüyle iyi tanınması ve bilinmesi gerekir. Bunun içinde istatistik ve değerlendirme çalışmaların önemi büyüktür.

Bu çalışmaları yapmak amacıyla Daire bünyesinde "Ekonomik Etütler ve Araştırma Koordinatörlüğü" oluşturulmuştur. Dairenin bu yeni koordinatörlükle beraber halen yürürlükte olan daire organizasyon şeması 14.01.1998 tarihli Makam Oluru ile onaylanmıştır.